Czy ESM to tylko samoopis?

Czy ESM to tylko samoopis?
Czyli kilka słów o „bałaganie” terminologicznym

Na tytułowe pytanie nie ma jednej dobrej odpowiedzi, bowiem pod skrótowcem ESM mogą się kryć dwa bardzo podobne terminy, znacznie różniące się od siebie zakresem znaczeniowym. Pierwszy z nich toexperience sampling method, spotykany również w okrojonym wariancie jako experience sampling, którego polskim odpowiednikiem jest metoda pobierania próbek doświadczenia. Pod tym terminem początkowo kryła się metoda badawcza, w której osoby badane wypełniały krótki formularz samoopisowy po usłyszeniu sygnału wydawanego o losowych porach przez noszone przy sobie urządzenie elektroniczne (Hektner, Schmidt, Csikszentmihalyi, 2007). Metoda ta była odróżniana od ecological momentary assessment (EMA). O ile badania ESM koncentrowały się na wewnętrznych przeżyciach (myśli, emocje), o tyle badania EMA dotyczyły konkretnych zachowań i związanych z nimi reakcji fizjologicznych. Zatem w pierwotnym rozumieniu ESM, termin ten odnosił się wyłącznie do samoopisu. W EMA obok pomiaru samoopisowego występował pomiar zmiennych biologicznych, np. ciśnienia krwi (Walz, Nauta, aan het Rot, 2014).

Obecnie oba terminy – ESM i EMA – są używane zamiennie. ESM pojawia się częściej w tekstach z zakresu psychologii, podczas gdy EMA jest jego odpowiednikiem w tekstach z zakresu medycyny (ale także psychologii zdrowia). Z tego względu za terminem ESM nie kryje się już tylko samoopis, ale także pomiar zmiennych biologicznych, który może mu towarzyszyć (Walz i in., 2014). Dodatkowo w badaniach ESM nierzadko pojawiają się pomiary innego rodzaju, np. lokalizacji badanego, co umożliwia funkcjonalność urządzeń mobilnych, za pomocą których prowadzi się te badania (np. smartfony, które posiadają usługę GPS; Runyan, Steinke, 2015).

Ponadto, oba terminy są używane w szerszym znaczeniu, a mianowicie do określenia grupy metod badawczych, które pozwalają na dokonywanie pomiaru w czasie rzeczywistym w warunkach ambulatoryjnych, czyli w naturalnym otoczeniu badanego. W tym znaczeniu, rozwinięcie skrótowca ESM występuje w liczbie mnogiej, tj. experience sampling methods (Conner, Feldman Barrett, Tugade, Tennen, 2007). W literaturze, obok EMA, pojawiają się jeszcze inne synonimy dla ESM w szerszym rozumieniu. Są to ambulatory assessment (Trull, Ebner-Priemer, 2013), diary methods (Bolger, Davis, Rafaeli, 2003) oraz daily process methods (Tennen, Affleck, Armeli, 2003). Zalicza się do nich, oprócz samoopisu w tradycyjnym rozumieniu experience sampling i połączenia samoopisu z pomiarami fizjologicznymi w oryginalnym rozumieniu EMA, także electronically activated recorder (EAR), daily diaryoraz połączenie dziennika z ESM w postaci Day Reconstruction Method (DRM; Kahneman, Krueger, Schkade, Schwartz, Stone, 2004). EAR polega na cyklicznym nagrywaniu dźwięków z otoczenia, co odbywa się poza kontrolą osoby badanej (Mehl, Robbins, 2012). Daily diary ma postać ustrukturalizowanego dziennika, w którym odnotowuje się np. częstość określonych zachowań (Nakamura, 2013). W daily diary pomiar jest dokonywany raz dziennie, przed snem (np. Reynolds, Robles, Repetti, 2016). DRM składa się z części dzienniczkowej, w której badany rekonstruuje miniony dzień, raportując swoje aktywności, oraz z części przypominającej formularz ESM, w której badany raportuje swoje doświadczenia (np. samopoczucie; Kahneman i in., 2004).

Podsumowując, kiedy rozwija się go jako experience sampling method, ESM może być rozumiany jako metoda wyłącznie samoopisowa, w której badany wypełnia formularz w określonych momentach lub po usłyszeniu powiadomienia. Częściej jednak jest traktowany jako synonim EMA i kryje się za nim samoopis połączony z pomiarami innego rodzaju, m.in. fizjologicznymi. Kiedy ESM rozwija się jakoexperience sampling methods, oznacza on zbiór metod badawczych, które charakteryzuje dokonywanie pomiaru w naturalnym otoczeniu badanego, w toku jego codziennego życia oraz w czasie rzeczywistym. Jedną z metod w tym zbiorze jest experience sampling – w znaczeniu streszczonym powyżej, czyli metoda polegająca na pomiarze tych samych zmiennych wielokrotnie w ciągu dnia przez co najmniej kilka dni (Nakamura, 2013).

Bibliografia

  • Bolger, N., Davis, A., Rafaeli, E. (2003). Diary methods: Capturing life as it is lived. Annual Review of Psychology, 54, 579–616.
  • Conner, T. S., Feldman Barrett, L., Tugade, M. M., Tennen, H. (2007). Idiographic personality: The theory and practice of experience sampling. W: R. W. Robins, R. Ch. Fraley, R. F. Krueger (red.), Handbook of research methods in personality psychology (s. 79–96). Nowy Jork: The Guilford Press.
  • Hektner, J. M., Schmidt, J. A., Csikszentmihalyi, M. (2007). Experience sampling method: Measuring the quality of everyday life. Thousand Oaks: Sage.
  • Kahneman, D., Krueger, A. B., Schkade, D. A., Schwartz, N., Stone, A. A. (2004). A survey method for characterizing daily life experience: The Day Reconstruction Method. Science, 306, 1776–1780.
  • Mehl, M. R., Robbins, M. L. (2012). Naturalistic observation sampling: The electronically activated recorder (EAR). W: M. R. Mehl, T. S. Conner (red.), Handbook of research methods for studying daily life (s. 176–192). Nowy Jork: The Guilford Press.
  • Nakamura, J. (2013, sierpień). Introduction to experience sampling methods [Materiały dla uczestników warsztatów]. Pobrane z: http://www.cgu.edu/PDFFiles/sbos/2013%20Nakamura-ESM%20HANDOUT.pdf
  • Reynolds, B. M., Robles, T. F., Repetti, R. L. (2016). Measurement reactivity and fatigue effects in daily diary research with families. Developmental Psychology, 52, 442–456.
  • Runyan, J. D., Steinke, E. G. (2015). Virtues, ecological momentary assessment/intervention and smartphone technology. Frontiers in Psychology, 6, 1–24.
  • Tennen, H., Affleck, G., Armeli, S. (2003). Daily process in health and illness. W: J. Suls, K. A. Wallston (red.), Social psychological foundations of health and illness (s. 495–529). Malden: Blackwell.
  • Trull, T. J., Ebner-Priemer, U. (2013). Ambulatory assessment. Annual Review of Clinical Psychology, 9, 151–176.
  • Walz, L. C., Nauta, M. H., aan het Rot, M. (2014). Experience sampling and ecological momentary assessment for studying the daily lives of patients with anxiety disorders: A systematic review. Journal of Anxiety Disorders, 28, 925–937.