Czym jest ESM?

Czym jest ESM?

ESM to skrótowiec od experience sampling method, co na język polski tłu  maczy się jako metoda pobierania próbek doświadczenia. Jest to nazwa metody badawczej, wymyślonej i zastosowanej po raz pierwszy w latach 70. przez zespół Csikszentmihalyi’ego z Uniwersytetu w Chicago (Hektner, Schmidt, Csikszentmihalyi, 2007).

Skąd nazwa?

Sensem ESM jest docieranie do doświadczenia dokładnie w momencie, w którym to doświadczenie trwa. Aby je poznać, należy pobrać jego próbkę. Doświadczenie jest tu rozumiane jako treść świadomości, a więc myśli, uczucia, przeżycia. Zdaniem autorów metody, nie można tego doświadczenia poznać inaczej niż poprzez zapytanie danej osoby o to, co czuje czy o czym myśli. Aby zebrać reprezentatywną pulę doświadczeń jednostki, należy próbkowanie powtórzyć wielokrotnie. Aby zaś dane były wiarygodne, należy pobierać próbki w toku codziennego życia osoby badanej, kiedy jej doświadczenia są typowe i zależne od warunków, w których przebywa ona na co dzień (Hektner i in., 2007).

 ESM a inne metody pomiaru

Jeśli posłużymy się kategoryzacją metod pomiaru ze względu na dwa kryteria: samoopis vs. obserwacja oraz pomiar laboratoryjny vs. ambulatoryjny (w naturalnym środowisku), ESM należałoby określić jako ambulatoryjną metodę samoopisową (Mehl, Robbins, 2012). Ambulatoryjną, ponieważ pomiar za pomocą ESM jest dokonywany w naturalnym otoczeniu osoby badanej. Dzięki temu badania ESM przewyższają metody laboratoryjne pod względem trafności ekologicznej. Samoopisową, ponieważ dane pochodzą z krótkich formularzy wypełnianych przez osoby badane. Za pośrednictwem formularza, osoba badana jest pytana o swoje przeżycia, myśli i zachowania. Formularz ten wypełnia wiele razy dziennie przez kilka lub kilkanaście dni. Za każdym razem opisuje swoje aktualne doświadczenia, dzięki czemu eliminowane jest ryzyko błędu wynikającego z retrospekcji, typowego dla kwestionariuszy (Hektner i in., 2007).

Strategie próbkowania

Początkowo termin ESM był zarezerwowany do określenia metody, w której wielokrotny pomiar określonych zmiennych był dokonywany w losowych momentach w ciągu dnia. Osoba badana nie mogła przewidzieć momentu, w którym zostanie poproszona o wypełnienie formularza. O tym, że nastąpił odpowiedni moment była informowana za pomocą sygnału wysyłanego przez odpowiednie urządzenie, np. pager, zegarek lub palmtop (Hektner i in., 2007). Obecnie tym samym mianem określa się każdą metodę, spełniającą trzy warunki: (1) pomiar jest dokonywany w naturalnym otoczeniu osoby badanej w toku jej codziennego życia, (2) badany odpowiada na pytania dotyczące swoich doświadczeń i przeżyć dokładnie w czasie ich trwania lub niedługo później, (3) pomiar jest wielokrotnie powtarzany. Takie badania nazywane są intensywnymi badaniami longitudinalnymi ze względu na dużą częstotliwość dokonywania pomiarów. Wymogiem nie jest już jednak losowe wyznaczenie czasu poszczególnych pomiarów (Conner, Tennen, Fleeson, Feldman Barrett, 2009). Jest to jedno z trzech możliwych rozwiązań, nazywane signal-contingent sampling, ze względu na to, że moment pomiaru jest wyznaczany za pomocą sygnału (dźwiękowego lub wibracji). Inną strategią próbkowania jest interval-contingent sampling, zgodnie z którą badany wypełnia formularz z pytaniami o jego doświadczenia każdego dnia o tych samych godzinach lub w określonych przedziałach czasu (np. między 10:00 a 12:00, między 14:00 a 16:00 oraz między 18:00 a 20:00). W trzeciej strategii próbkowania, event-contingent sampling, moment wypełnienia formularza jest wyznaczany przez wystąpienie zdefiniowanego wydarzenia (np. interakcja społeczna). Oznacza to, że osoba badana musi pamiętać o wypełnieniu formularza zawsze wtedy, kiedy dane wydarzenie będzie miało miejsce (w tym przykładzie: zawsze, kiedy będzie uczestnikiem interakcji społecznej; Hektner i in., 2007).

 Jakie możliwości daje ESM?

Ponieważ w trakcie badania metodą pobierania próbek doświadczenia, badacz uzyskuje od jednej osoby zazwyczaj kilkadziesiąt pomiarów tej samej zmiennej, otwierają się przed nim szerokie możliwości analizy danych. Może on stosować równocześnie podejście idiograficzne oraz nomotetyczne, a więc śledzić dynamikę zmian w zakresie danej zmiennej na poziomie osoby, ale też odnajdywać wzorce zachowań czy doświadczeń na poziomie grupy (Conner, Feldman Barrett, Tugade, Tennen, 2007). Może analizować zależności między poziomem mierzonej zmiennej a zmiennymi czynnikami sytuacyjnymi. Może charakteryzować jednostkę nie tylko za pomocą średniej ze wszystkich jej pomiarów danej zmiennej, ale też za pomocą specyficznego dla niej rozkładu tej zmiennej. Umożliwia to np. porównywanie jednostek pod względem zakresu nasilenia oraz odchylenia standardowego negatywnych emocji przez nie doświadczanych zamiast tylko typowego dla nich średniego nasilenia tych emocji.

Co można mierzyć za pomocą ESM?

Zmienne mierzone za pomocą ESM powinny być podatne na wpływy czynników sytuacyjnych lub charakteryzować się dużą zmiennością w czasie. Przykłady takich zmiennych, to nastrój, poziom stresu, odczuwanie zmęczenia, odczuwanie bólu czy chęć zapalenia papierosa. Typowe dla ESM problemy badawcze, to np. „Czy adolescenci doświadczają większych zmian nastroju niż osoby dorosłe?” (Csikszentmihalyi, Larson, 1984), „Jak czują się małżonkowie, kiedy przebywają razem, a jak, kiedy przebywają oddzielnie?” (Larson, Richards, 1994) czy też „Czy istnieje zależność pomiędzy stanem emocjonalnym ucznia w czasie lekcji a postrzeganym przez niego stanem emocjonalnym nauczyciela prowadzącego lekcję?” (Becker, Goetz, Morger, Ranellucci, 2014).

Bibliografia

  • Becker, E. S., Goetz, T., Morger, V., Ranellucci, J. (2014). The importance of teachers’ emotions and instructional behavior for their students’ emotions – An experience sampling analysis. Teaching and Teacher Education, 43, 15–26.
  • Conner, T. S., Feldman Barrett, L., Tugade, M. M., Tennen, H. (2007). Idiographic personality: The theory and practice of experience sampling. W: R. W. Robins, R. Ch. Fraley, R. F. Krueger (red.),Handbook of research methods in personality psychology (s. 79–96). Nowy Jork: The Guilford Press.
  • Conner, T. S., Tennen, H., Fleeson, W., Feldman Barrett, L. (2009). Experience sampling methods: A modern idiographic approach to personality research. Social and Personality Psychology Compass,3, 292–313.
  • Csikszentmihalyi, M., Larson, R. (1984). Being adolescent: Conflict and growth in the teenage years. Nowy Jork: Basic Books.
  • Hektner, J. M., Schmidt, J. A., Csikszentmihalyi, M. (2007). Experience sampling method: Measuring the quality of everyday life. Thousand Oaks: Sage.
  • Larson, R. W., Richards, M. H. (1994). Divergent realities. Nowy Jork: Basic Books.
  • Mehl, M. R., Robbins, M. L. (2012). Naturalistic observation sampling: The electronically activated recorder (EAR). W: M. R. Mehl, T. S. Conner (red.), Handbook of research methods for studying daily life (s. 176–192). Nowy Jork: The Guilford Press.