Kwestionariuszowy pomiar zachowania a osobowość

Psychologia osobowości jest nierozerwalnie kojarzona z wyjaśnianiem ludzkiego zachowania, stąd też pomiary zachowania są wykorzystywane jako kryterium oceny kwestionariuszy osobowości. Nierzadko w tym celu stosuje się kwestionariuszowy pomiar zachowania. Jest on w tym przypadku użyteczny dzięki temu, że pozwala na zbadanie pewnych wzorców w zachowaniu przejawianych w większym przedziale czasu. Cechy osobowości opisują względnie stałe dyspozycje, stąd też bardziej uzasadnione jest poszukiwanie ich przejawów w powtarzalnych wzorcach niż w pojedynczych zachowaniach – te bowiem są zależne od czynników sytuacyjnych.
Klasyczne podejście, zaproponowane przez Bussa i Craika (1983), opiera się na założeniu, że cecha osobowości jest dyspozycją do pewnego rodzaju zachowań. Podejście to nosi nazwę act frequency approach i polega na pytaniu o częstość zachowań będących reprezentatywnymi przejawami danej dyspozycji. Jeśli konkretna osoba jest uważana za dominującą, to znaczy, że częściej niż inne osoby zachowuje się w sposób dominujący. Chcąc zweryfikować trafność narzędzia do pomiaru dominacji, zgodnie z tym podejściem, należałoby sprawdzić, na ile pozwala ono przewidywać częstość zachowań uważanych za dominujące. Punktem wyjścia doboru wskaźników behawioralnych jest więc teoria. To podejście zostało zaadaptowane także do pomiaru przejawów wartości osobistych w zachowaniu (Bardi, Schwartz, 2003).   

Ze stosowaniem tego podejścia wiąże się jednak kilka problemów. Jeden z nich polega na tym, że granica między kwestionariuszem osobowości a kwestionariuszem mierzącym zachowania związane z konkretnymi cechami osobowości jest nieostra. Jest tak dlatego, że typowy kwestionariusz osobowości zawiera behawioralne pozycje testowe, a więc przynajmniej częściowo przypomina kwestionariusz do pomiaru zachowania (John, Nauman, Soto, 2008). Można się zatem zastanawiać, czy przedmiotem porównania nie są dwa narzędzia mierzące to samo, ale za pomocą innej skali – w przypadku typowego kwestionariusza osobowości badany zaznacza, w jakim stopniu zgadza się z danym stwierdzeniem, a w przypadku kwestionariusza do pomiaru zachowania ocenia częstość, z jaką wykonywał określoną czynność.             

Rozwiązaniem tego problemu może być pomiar takich zachowań, które nie są a priori powiązane z żadną konkretną cechą osobowości. Zdaniem Paunonena (2003) narzędzia pomiaru osobowości powinny wyjaśniać zachowania istotne ze społecznego i kulturowego punktu widzenia, a te najczęściej są zależne od kilku cech osobowości równolegle. Przykładami takich zachowań są spożywanie alkoholu, randkowanie lub uprawianie sportu. Takimi kryteriami posłużyli się m.in. Grucza i Goldberg (2007), porównując różne narzędzia do pomiaru osobowości.                      

Inny problem związany z podejściem act frequency polega na tym, że wybrane na podstawie teorii zachowania nie stanowią reprezentatywnej grupy zachowań ludzkich. Cechy uwzględnione w modelu osobowości mogą dobrze wyjaśniać związane z nimi zachowania, ale nadal niewiele mówi to na temat użyteczności konstruktów osobowościowych w przewidywaniu zachowania w ogóle.   

Alternatywne rozwiązanie to zebranie dużej puli różnorodnych zachowań, które można pogrupować empirycznie. Taka pula 400 zachowań została przygotowana na potrzeby badania prowadzonego w 1997 roku przez Oregon Research Institute w oparciu o inną dużą pulę wykorzystaną wcześniej do badania studentów w latach 1962–1963. Pula 400 zachowań została pogrupowana na podstawie analiz empirycznych w 60 kategorii. Przykłady tych kategorii przypominają grupy zachowań uważane przez Paunonena (2003) za ważne w kontekście społecznym i warte uwzględniania jako kryteria oceny trafności narzędzi do pomiaru osobowości, np. stosowanie używek, praktyki religijne, aktywność fizyczna czy opieka nad dziećmi (Goldberg, 2010). Obok 60 wyróżnionych kategorii, w badaniach bywają także uwzględniane pojedyncze pozycje odpowiadające aktom behawioralnym. Na przykład Hirsh, DeYoung i Peterson (2009) korelowali z pojedynczymi zachowaniami metacechy osobowości (plastyczność i stabilność).               

Z tej samej puli 400 itemów behawioralnych wywodzi się Oregon Avocational Interest Scales (ORAIS) – narzędzie stworzone przez Goldberga (2010) do pomiaru zainteresowań niezawodowych. W oparciu o nie przygotowaliśmy kwestionariusz mierzący dość obszerną pulę aktywności, których strukturę przeanalizowaliśmy empirycznie. Zarówno adaptacja ORAIS, jak i wersja tego narzędzia przez nas skrócona mogą służyć jako kryterium oceny inwentarzy osobowości. Przezwyciężają one dwie podstawowe słabości klasycznego podejścia act frequency (Buss, Craik, 1983): zbytnie podobieństwo między pomiarami cech osobowości i zachowania oraz ograniczenie puli zachowań tylko do odzwierciedlających pojedyncze cechy.


                         

Bibliografia

  • Bardi, A., Schwartz, S. H. (2003). Values and behavior: Strength and structure of relations.Personality and Social Psychology Bulletin29, 1207–1220.
  • Buss, D., Craik, K. H. (1983). The act frequency approach to personality. Psychological Review90, 105–126.
  • Goldberg, L. R. (2010). Personality, demographics, and self-reported behavioral acts: The development of Avocational Interest Scales from estimates of the amount of time spent in interest-related activities. W: C. R. Agnew, D. E. Carlston, W. G. Graziano, J. R. Kelly (red.), Then a miracle occurs: Focusing on behavior in social psychological theory and research (s. 205–226). Nowy Jork: Oxford University Press.
  • Grucza, R. A., Goldberg, L. R. (2007). The comparative validity of 11 modern personality inventories: Predictions of behavioral acts, informant reports, and clinical indicators. Journal of Personality Assessment89, 167–187.
  • Hirsh, J. B., DeYoung, C. G., Peterson, J. B. (2009). Metatraits of the Big Five differentially predict engagement and restraint of behavior. Journal of Personality77, 1085–1102.
  • John, O. P., Naumann, L. P., Soto, C. J. (2008). Paradigm shift to the integrative Big-Five trait taxonomy: History, measurement, and conceptual issues. W: O. P. John, R. W. Robins, L. A. Pervin (red.), Handbook of personality: Theory and research (s. 114–158). Nowy Jork: Guilford Press.
  • Paunonen, S. V. (2003). Big Five factors of personality and replicated predictions of behavior.Journal of Personality and Social Psychology84, 411–424.